4

Małe Karpaty
Małe Karpaty (Malé Karpaty) to niezbyt rozległe, niezwykle malownicze pasmo niewysokich gór, których południowe krańce dochodzą do Bratysławy, a północne opadają ku dolinie Wagu jakieś 70 km dalej. Na urodę Małych Karpat składają się łagodne, w większości wapienne grzbiety porosłe bujnymi lasami liściastymi i gęsto upstrzone ruinami średniowiecznych zamków.

Wysokie Tatry
Monumentalny granitowy masyw piętrzący się nad Kotliną Popradzką jest jedyną grupą alpejską w Karpatach i najmniejszym pasmem alpejskim w Europie. Wysokie Tatry (Vysoké Tatry), z powierzchnią 341 km2 (na terytorium Słowacji 260 km2) stanowią prawdziwą esencję alpejskich pejzaży i przyrody.

Niżne Tatry
Niżne Tatry (Nízke Tatry) ciągną się przez 80 km od Wielkiej Fatry na zachodzie po Słowacki Raj na wschodzie, osiągając szerokość dochodzącą nawet do 30 km.

Słowacki Raj
Na południe od Spiskiej Nowej Wsi, na granicy Spiszu i Gemeru, rozciąga się krasowy Słowacki Raj (Slovenský raj), jeden z najpiękniejszych parków narodowych Europy.

Słowacki Kras
Na południe od Rożniawy rozciąga się największy w Europie Środkowej obszar krasowy, objęty ochroną w granicach rezerwatu Słowacki Kras. Niespotykana różnorodność form krajobrazowych i bogactwo flory i fauny, a także liczne jaskinie, czynią z niej jeden z najatrakcyjniejszych zabytków przyrody na Słowacji.

Gejzer w Herlanach
25 km na północny wschód od Koszyc, w wiosce Herlany, znajduje się prawdziwy europejski unikat geologiczny – gejzer wody mineralnej.

Wyhorlat
Na granicy Górnego i Dolnego Zemplinu rozciąga się wulkaniczne pasmo Wyhorlatu (Vihorlat), którego stożkowate szczyty porastają bujne lasy, w większości bukowe. Z nagiego wierzchołka najwyższego szczytu (Vihorlat, 1075 m) roztacza się szeroka panorama gór z wielką taflą Zemplinskiej Širavy na południu i dolin Zemplínu.

Połoniny
Na wschód od miasteczka Snina rozciąga się jeden z najmłodszych parków narodowych Słowacji, utworzony w 1997 r. w miejscu, gdzie potężny łuk Karpat opuszcza granice kraju. Jego nazwa pochodzi od połonin, górskich hal ponad granicą lasu. Podobnie jak polskie Bieszczady, teren rezerwatu jest dziki i słabo zaludniony.

Červený kameň
2 km nad wioską Časta, na skraju ogromnej polany otoczonej lasem stoi potężny zamek – jeden z najlepiej zachowanych na Słowacji. Masywna budowla z czterema solidnymi basztami w narożach pochodzi z XVI w. Już 250 lat wcześniej stała w tym miejscu gotycka twierdza, której właścicielami byli m.in Mateusz Czak i sławny ród Thurzó.

Arborétum Mlyňany
8 km na południe od Zlatych Moravców w kierunku na Tesárske Mlyňany, na skraju miejscowości Veska nad Žitavou rozciąga się „cudowny ogród” – największe słowackie arboretum.

Čičmany
W idyllicznej, otoczonej łagodnymi grzbietami Gór Strażowskich dolinie Rajčanki leży zjawiskowa wioska Čičmany, której ciemne drewniane chałupy pokryte misterną białą ornamentyką tworzą widok tyleż niecodzienny, co unikatowy.

Zamek Orawski
10 km na północ od Kubina, na prawym brzegu Orawy wyrasta 112-metrowa skała wapienna ukoronowana baśniowym zamczyskiem. Orawski zamek, przez sześć wieków znany jako Árvavár, jest największą atrakcją wśród zabytków regionu.

Vlkolínec
Wioska na stromym stoku, pod szpiczastym szczytem Sidorovo (1099 m) należy do najbardziej urokliwych zakątków Liptova, których pod żadnym pozorem nie wolno pominąć. Vlkolínec, właściwie dzielnica Rużomberka, nie jest skansenem, a wsią-rezerwatem architektury, wpisaną na listę UNESCO.

Park wodny
W okolicach Liptowskiego Mikulasza otwarty został Aquapark Tatralandia. Jest to jeden z największych termalnych Aquaparków w Europie. Docelowo będzie tam około 38 ha.

Turystyka piesza
Góry Słowacji są bodaj najatrakcyjniejszym terenem wycieczek i wypraw górskich w Europie Środkowej. Łączna długość znakowanych górskich szlaków wynosi kilka tysięcy kilometrów. Amatorom wspinaczek kraj ten oferuje również najwyższy szczyt łańcucha Karpat (Gerlach, 2 655 m n.p.m.),

Turystyka rowerowa
Na Słowacji turystyka rowerowa przeżywa rozkwit, bowiem do naturalnie dobrych warunków (niezbyt zatłoczone drogi lokalne, zwłaszcza we wschodniej części kraju, malownicze krajobrazy) dochodzą działania Slovenskiego Cykloklubu, mające na celu budowę nowych tras i włączenie ich w europejską sieć.

Sporty wodne
Słowacja nie ma dostępu do morza ani wielkich jezior, jednak mimo tego jest tu wiele ośrodków wodniackich.

Jaskinie
Na Słowacji odkryto do tej pory 3900 jaskiń, a do zwiedzania udostępniono 12.

W dzisiejszej kuchni słowackiej przeważają dania mięsne z sosami, knedlikami i korniszonami oraz kapustą, wiele jest również zapożyczeń od sąsiadów - Węgrów, Czechów i Rusinów.

Do rangi potrawy narodowej urosły bryndzové halušky – drobne kluseczki z ciasta ziemniaczano-mącznego podawane z bryndzą i okraszone smalcem ze skwarkami oraz śmietaną. Danie pochodzi z Liptowa, który słynął również z wyrobu znakomitych owczych serów. Obok znakomitej bryndzy ciągle rosnącym uznaniem cieszą się oravské korbáčiký – coś w rodzaju oscypków formowanych w wiązki cieniutkich włókien, dostępne w wersji solonej lub dodatkowo wędzonej.

Do oryginalnych potraw słowackich należą liczne dania mączne (kluski, knedle z owocami), potrawy z baraniny i dziczyzny oraz wariacje na temat kiszonej kapusty. Kuchnia węgierska zaznaczyła się na Słowacji gulaszem, w tym bograczem (guláš kotlikovy), paprykową zupą rybną halászlé i zastosowaniem ostrych przypraw: papryki i czosnku. Od Rusinów pochodzą pierogi i bliny, a od Czechów – knedliki i smażone karpie.

Do podstawowych potraw, dostępnych bodaj w każdej restauracji w kraju, należą m.in. hemendeks (jajko na szynce), hovädzia polievka (rosół wołowy), vyprážený syr (smażony, panierowany żółty ser), rieberko (schabowy z kością), rezeň (kotlet), guláš (gulasz), kura (kurczak), palačinky so zavareninou (naleśniki z konfiturą), zákusok (ciastko) i zmrzlina (lody)

Słowacja nie jest rajem dla wegetarian. Nawet jeżeli potrawa figuruje pod nagłówkiem bezmäsité jedlá (dania bezmięsne), nie znaczy to, że nie zawiera mięsa, a jedynie jest go znacznie mniej niż zwykle. Najbardziej popularnym bezmięsnym daniem jest vypráżený syr, czyli plaster sera zapieczony w bułce tartej, podawany z ziemniakami i dużą ilością sosu tatarskiego (zapieczony z szynką nosi nazwę plnený lub so sunkou). Warto zapamiętać zwrot: som vegeterián/vegeteriánka, do którego można dodać nejem ani mäso ani rybu (jestem wegetarianinem/wegetarianką, nie jem ani mięsa, ani ryb).

We wczesnym średniowieczu tereny Słowacji wraz z Czechami i Morawami tworzyły tzw. Państwo Wielkomorawskie, na terenie którego działali m.in. św. Cyryl i Metody. Był to, oprócz XX wieku, jedyny okres w historii kraju, gdy był on związany administracyjnie z Czechami.

Od XI wieku tereny Słowacji stanowiły integralną część Królestwa Św. Stefana, tworząc jego północne komitaty. Północ kraju zamieszkana była przez ludność pochodzenia słowiańskiego, południe zaś stanowiło obszar intensywnej kolonizacji szlachty węgierskiej.

W 1526, wraz z przejściem Węgier pod władanie dynastii Habsburgów Słowacja stała się częścią monarchii habsburskiej. Status Słowacji w obrębie monarchii habsburskiej pozostawał niezmieniony nawet po reformie konstytucyjnej z 1867 roku, nadal stanowiła część Węgier i nie posiadała autonomii. Idee fixe ówczesnych panslawistów słowackich i czeskich było utworzenie w ramach państwa Habsburgów federacji ludów słowiańskich obejmującej Czechów, Słowaków, Rusinów oraz Słoweńców, mającej być przeciwwagą dla wpływów niemiecko-węgierskich w CK Monarchii.

W 1918 z powodu rozkładu wspólnego państwa, pomysł stał się nieaktualny. Słowacja połączyła się wówczas – niezupełnie dobrowolnie i świadomie – z Czechami tworząc Czechosłowację. Po układzie monachijskim z jesieni 1938 uzyskała szeroką autonomię w ramach Czecho-Słowacji (własny rząd cieszący się szerokimi kompetencjami).

W latach 1939-1945 formalnie pozostawała niepodległym państwem (na czele z księdzem Jozefem Tiso i Vojtechem Tuką), w rzeczywistości uzależniona była jednak od III Rzeszy. Musiała się jednak zrzec na korzyść Węgier swych terytoriów na południu – z Koszycami włącznie. Brała udział w agresji na Polskę w 1939 (w nagrodę uzyskała kilkanaście polskich gmin w Karpatach) oraz wojnie niemiecko-sowieckiej 1941-1945. 29 sierpnia 1944 wybuchło antynazistowskie powstanie, które trwało kilka miesięcy. Po jego stłumieniu przez wojska niemieckie dalsze partyzanckie walki trwały do końca wojny.

W 1945 roku tereny Słowacji wróciły do federacji z Czechami na tych samych zasadach co przed 1938. W 1968 w wyniku reform "praskiej wiosny" rozszerzono autonomię Słowacji (duży wpływ na to miał przywódca państwa Alexander Dubček, sam z pochodzenia Słowak). Pokojowy podział Czechosłowacji na dwa suwerenne państwa nastąpił 1 stycznia 1993.